Makanan sahur untuk fokus otak sebenarnya memberi kesan langsung kepada cognitive function, mood dan alertness sepanjang tempoh berpuasa. Ramai menyangka rasa mengantuk, otak berat dan emosi tidak stabil ketika puasa hanyalah perkara biasa. Hakikatnya, apa yang dimakan ketika sahur memainkan peranan besar dalam menentukan sama ada otak berada dalam mod fokus… atau mod lesu.
Dalam keadaan berpuasa, tubuh mengalami perubahan metabolik yang ketara. Paras insulin menurun, sistem pencernaan berehat, dan otak mula bergantung kepada mekanisme dalaman untuk mengekalkan kewaspadaan. Di sinilah peranan nutrisi sahur menjadi kritikal.
Bukan semua makanan sesuai untuk menyokong prestasi otak ketika puasa.
Hubungan sahur, otak dan neurotransmitter Orexin
Antara faktor utama yang jarang dibincangkan ialah peranan neurotransmitter Orexin. Orexin ialah bahan kimia dalam otak yang bertanggungjawab mengawal wakefulness, tahap berjaga, fokus dan motivasi.
Menariknya, kajian mendapati puasa boleh meningkatkan aktiviti Orexin. Namun, kesan ini sangat dipengaruhi oleh jenis makanan yang diambil semasa sahur.
Jika sahur dipenuhi dengan:
makanan tinggi gula ringkas
karbohidrat ultra proses
makanan segera atau terlalu berat
maka lonjakan gula darah yang mendadak akan diikuti kejatuhan tenaga. Akibatnya, Orexin gagal berfungsi secara optimum. Otak menjadi cepat penat, fokus merosot dan emosi mudah terganggu.
Sebaliknya, makanan sahur untuk fokus otak yang betul membantu mengekalkan kestabilan tenaga dan menyokong fungsi neurotransmitter ini dengan lebih baik.
Kenapa ada orang kekal fokus ketika puasa, ada yang tidak?
Jawapannya bukan semata-mata kekuatan mental.
Ia berkait rapat dengan:
keseimbangan nutrisi
sokongan mineral dan lemak sihat
kestabilan paras gula darah
Otak memerlukan bekalan nutrien tertentu untuk kekal aktif dalam keadaan berpuasa. Tanpa nutrisi yang sesuai, otak akan masuk ke mod penjimatan tenaga, menyebabkan rasa mengantuk, kabur dan sukar memberi tumpuan.
Sebab itu pemilihan makanan sahur untuk fokus otak perlu dilihat dari sudut biologi, bukan sekadar rasa kenyang.
Ciri makanan sahur yang menyokong cognitive function
Makanan sahur yang baik untuk otak biasanya mempunyai ciri-ciri berikut:
kaya dengan antioksidan
mengandungi lemak sihat untuk neuron
membekalkan mineral penting
menyokong kestabilan tenaga jangka panjang
Nutrien ini membantu otak berfungsi lebih cekap, mengurangkan tekanan oksidatif dan menyokong komunikasi antara sel saraf.
Contoh makanan sahur untuk fokus otak yang disokong kajian
Beberapa jenis makanan yang sering dikaitkan dengan peningkatan cognitive function, mood dan alertness termasuk:
1. Sayuran hijau gelap (kale, brokoli, bayam)
Sayuran ini kaya dengan folat, magnesium dan antioksidan yang menyokong fungsi neurotransmitter serta membantu mengurangkan keletihan mental.
2. Kekacang seperti walnut
Walnut mengandungi asid lemak omega-3 dan polifenol yang membantu menyokong kesihatan neuron dan daya tumpuan.
3. Beri biru dan strawberi
Beri terkenal dengan kandungan flavonoid yang membantu meningkatkan aliran darah ke otak dan menyokong memori serta fokus.
4. Dark chocolate (kandungan koko tinggi)
Dark chocolate mengandungi flavanol yang dikaitkan dengan peningkatan alertness dan mood, terutamanya apabila diambil dalam kuantiti sederhana.
5. Ikan berlemak seperti salmon dan ikan kembung
Sumber DHA dan EPA yang penting untuk struktur otak dan komunikasi antara sel saraf.
Makanan-makanan ini sering dikaitkan dengan sokongan kognitif dalam kajian nutrisi dan metabolisme.
Kesan pemilihan sahur terhadap mood dan emosi
Selain fokus, makanan sahur untuk fokus otak juga mempengaruhi kestabilan emosi. Ketidakseimbangan nutrisi boleh menyebabkan:
mudah marah
cepat stres
emosi tidak stabil
Ini berlaku apabila paras gula darah turun naik secara mendadak. Nutrisi yang betul membantu mengekalkan mood yang lebih tenang dan seimbang sepanjang puasa.
Sahur bukan sekadar kenyang, tetapi bersedia secara mental
Ramai masih melihat sahur sebagai rutin “asal ada”. Sedangkan sahur ialah peluang penting untuk:
menyediakan otak menghadapi tempoh puasa panjang
menyokong prestasi mental dan produktiviti
mengekalkan kewaspadaan sepanjang hari
Dengan pemilihan makanan sahur untuk fokus otak yang betul, tubuh dan minda dapat bekerjasama dengan lebih efisien walaupun tanpa makanan dan minuman untuk tempoh yang lama.
Kesimpulan: Otak yang fokus bermula dari sahur yang betul
Puasa secara semula jadi berpotensi meningkatkan fungsi otak melalui mekanisme dalaman seperti Orexin. Namun potensi ini hanya dapat dimanfaatkan sepenuhnya apabila sahur diisi dengan nutrisi yang menyokong otak.
Jika sahur dipenuhi makanan yang salah, puasa boleh menjadi beban. Tetapi jika sahur disusun dengan bijak, puasa boleh menjadi alat untuk meningkatkan fokus, kestabilan emosi dan kewaspadaan mental.
Akhirnya, makanan sahur untuk fokus otak bukan tentang trend, tetapi tentang memahami bagaimana tubuh dan otak benar-benar berfungsi.
Sumber rujukan:
Annals of Nutrition & Metabolism (2000)
Annals of Thoracic Medicine (2018)
