Puasa bantu kurangkan anxiety semakin menjadi topik perbincangan dalam dunia kesihatan mental dan neurobiologi. Ramai menyangka puasa hanya memberi kesan kepada berat badan dan metabolisme, sedangkan hakikatnya puasa turut mempengaruhi fungsi otak, emosi dan kestabilan mental seseorang.
Dalam kehidupan moden yang penuh tekanan, ramai berdepan dengan masalah anxiety, depression dan stress kronik. Namun, tidak semua sedar bahawa gaya hidup harian seperti tabiat makan berlebihan, ketagihan gula, merokok dan makan tanpa henti sebenarnya memberi tekanan berterusan kepada sistem saraf.
Puasa memperkenalkan satu bentuk rehat metabolik dan neurologi yang sangat penting untuk pemulihan tubuh dan otak.
Puasa melatih kawalan diri dan kestabilan emosi
Puasa memerlukan seseorang menahan diri daripada melakukan perkara yang bersifat tabiat dan kebergantungan seperti makan berlebihan dan merokok. Dari sudut psikologi, proses ini melatih self-regulation, iaitu keupayaan otak untuk mengawal impuls dan emosi.
Kajian mendapati bahawa individu yang mempunyai kawalan diri yang lebih baik cenderung mempunyai tahap anxiety dan depression yang lebih rendah. Ini kerana bahagian otak yang terlibat dalam kawalan emosi, iaitu prefrontal cortex, menjadi lebih aktif dan stabil apabila seseorang berlatih menahan diri secara konsisten.
Menariknya, terdapat kajian yang menunjukkan bahawa individu yang merokok mengalami peningkatan simptom depression apabila ketagihan mereka terganggu. Puasa, dalam konteks ini, membantu memutuskan kitaran kebergantungan tersebut secara berperingkat.
Peranan autophagy dalam kesihatan otak dan emosi
Salah satu mekanisme utama yang menjelaskan bagaimana puasa bantu kurangkan anxiety ialah melalui proses autophagy.
Autophagy ialah proses pembersihan semula jadi di peringkat sel, di mana tubuh menyingkirkan sel rosak, sisa toksik dan protein yang tidak lagi berfungsi. Proses ini bukan sahaja berlaku dalam tubuh, malah turut berlaku dalam otak.
Dalam otak, autophagy membantu menyingkirkan mycotoxins dan neurotoxins yang boleh mengganggu isyarat saraf. Apabila bahan toksik ini terkumpul, ia boleh menyumbang kepada gangguan mood, keresahan dan keletihan mental.
Puasa mengaktifkan autophagy dengan lebih efektif berbanding keadaan makan berterusan. Inilah sebabnya ramai melaporkan rasa lebih tenang, fokus dan stabil emosi selepas tempoh berpuasa.
Hubungan puasa, BDNF dan kesihatan mental
Satu lagi faktor penting yang mengaitkan puasa dengan kesihatan mental ialah Brain-Derived Neurotrophic Factor (BDNF).
BDNF ialah protein yang berfungsi sebagai “baja” kepada sel-sel otak. Ia membantu:
Melindungi sel otak daripada kematian
Menyokong pertumbuhan sel otak baru
Menguatkan hubungan antara neuron
Paras BDNF yang rendah sering dikaitkan dengan masalah anxiety dan depression. Individu yang mengalami tekanan kronik, kurang tidur dan pemakanan tinggi gula biasanya mempunyai paras BDNF yang rendah.
Puasa didapati mampu meningkatkan pengeluaran BDNF secara signifikan. Malah, terdapat dapatan yang menunjukkan paras BDNF boleh meningkat sehingga 400% lebih tinggi ketika berpuasa berbanding keadaan biasa.
Peningkatan BDNF ini menjadikan otak lebih adaptif, tenang dan berdaya tahan terhadap tekanan emosi.
Kenapa ada orang rasa lebih tenang ketika berpuasa
Ramai yang berkongsi pengalaman bahawa mereka berasa lebih tenang, kurang gelisah dan lebih fokus ketika berpuasa. Ini bukan sekadar kesan psikologi, tetapi melibatkan perubahan biokimia dalam otak.
Antara sebab utama ialah:
Penurunan lonjakan gula darah yang menyebabkan mood swing
Pengurangan keradangan neuro
Peningkatan sensitiviti neurotransmitter seperti serotonin dan dopamine
Keseimbangan sistem saraf simpatetik dan parasimpatetik
Apabila tubuh tidak sibuk mencerna makanan sepanjang masa, tenaga dapat dialihkan kepada proses pembaikan dan penstabilan sistem saraf.
Puasa sebagai sebahagian daripada gaya hidup sihat mental
Penting untuk difahami bahawa puasa bukan rawatan tunggal untuk masalah anxiety atau depression. Namun, puasa boleh menjadi alat sokongan semula jadi dalam gaya hidup yang lebih seimbang.
Apabila digabungkan dengan:
Tidur yang berkualiti
Pemakanan sebenar
Pengurusan stres
Aktiviti fizikal sederhana
Puasa berpotensi membantu memperbaiki keseimbangan emosi dan ketahanan mental secara berperingkat.
Kesimpulan
Puasa bantu kurangkan anxiety melalui gabungan mekanisme biologi dan psikologi yang saling berkait. Daripada autophagy, peningkatan BDNF, kawalan diri sehinggalah kepada kestabilan sistem saraf, puasa menawarkan manfaat yang jauh melangkaui sekadar menahan lapar.
Dalam dunia moden yang sarat dengan tekanan, puasa memberi peluang kepada tubuh dan otak untuk melakukan reset secara semula jadi.
Sumber:
Nutrients (2021)
